Echte Vermeer, Een (2016)

Alternatieve titel: real Vermeer, A

Regie

Rudolf van den Berg

Scenario

Jan Eilander, Rudolf van den Berg

Release

3 november 2016

Producent

Reinier Selen, San Fu Maltha, Jeroen Koolbergen, Martin Dewitte, Donato Rotunno, Mardou Jacobs

Links

FT recensie | IMDB

Duur

114 minuten
Filminformatie

Verhaal

Begin jaren ‘20. De jonge, getalenteerde Han van Meegeren schildert net als zijn grote idolen Rembrandt en Johannes Vermeer: met een welhaast fotografische precisie. De getrouwde Han begint een stormachtige, verboden verhouding met Jólanka, de echtgenote van de alom gerespecteerde kunstcriticus Abraham Bredius. Jólanka valt voor Han's aanbidding en zijn vurige passie voor de kunst én voor haar. Bredius neemt echter op een nietsontziende manier wraak. Hij brandt Han’s grote solotentoonstelling totaal af en zet Han neer als prutser, sneltekenaar en kopiist.Han besluit zich te wreken op de kunstwereld. Hij zal bewijzen dat híj, Han van Meegeren, een even grote kunstenaar is als de 17de-eeuwse Johannes Vermeer. Ruim zes jaar leeft hij het kluizenaarsleven van een bezeten schilder, totdat hij eindelijk zijn schilderij De Emmaüsgangers durft te ondertekenen met I.V.Meer. Han introduceert het schilderij als een ontdekking uit Vermeer’s onbekende periode. Bredius trapt in de val, taxeert het doek als een wonderschone, 100% authentieke Vermeer en Han is opeens schatrijk. De hebzucht van Han blijkt groter dan zijn eergevoel. Hij maakt zijn geheim niet openbaar en wordt daarbij aangespoord door Jólanka, die inmiddels zijn nieuwe echtgenote is geworden. Hij produceert de ene valse Johannes Vermeer na de andere namaak-Frans Hals en daarmee creëert hij, samen met zijn vrouw, een steeds groter geheim.Tijdens de Tweede Wereldoorlog schildert hij een gigantisch fortuin bij elkaar. Pas na de Bevrijding krijgt Han zijn langverbeide podium, wanneer hij tijdens een rechtszaak terechtstaat voor hoogverraad. Hij moet bewijzen dat hij het genie is achter alle ‘gevonden’ Vermeer’s en slaagt daarin! Ten overstaan van de wereldpers beleeft Han hier zijn moment van roem en genoegdoening en toont Han dat zijn schilderstalent dat van Johannes Vermeer evenaart.

Cast

Jeroen Spitzenberger (Han van Meegeren), Lize Feryn (Jólanka Lakatos), Porgy Franssen (Abraham Bredius), Mingus Dagelet (Jac van Meegeren, Hans zoon), Roeland Fernhout (Theo van der Pas), Dewi Reijs (Anna van Meegeren), Raymond Thiry (officier van justitie), Hans Croiset (president van de rechtbank), Viviane de Muynck (psychiater), Angela Hick (koningin Wilhelmina), Claude Humbert (Hermann Göring), Hayo De Wilde (Jac van Meegeren, 6 jaar), Eric Gigout (Deutscher Offizer), Jhanna Houweling (Gerda van Doorn), Nilton Martins

Ontstaan

Gemaakt met steun van Eurimages. Gebaseerd op ware gebeurtenissen, maar de film is een verzonnen verhaal. Op basis van het filmscript heeft Jan van Mersbergen een roman geschreven.

Erik Spaans in 'de Filmkrant' van oktober/november 2016 over de feiten: "Han van Meegeren wordt na de Tweede Wereldoorlog gearresteerd wegens collaboratie met de Duitse bezetter. Hij heeft onder meer een kostbaar schilderij van Johannes Vermeer aan Hermann Göring verkocht. Van Meegeren verdedigt zich door te zeggen dat de door hem verkochte oude meesters eigenhandige vervalsingen zijn. In één moeite door verklaart hij de maker te zijn van De Emmaüsgangers, een schilderij van Johannes Vermeer dat museum Boijmans van Beuningen in 1937 heeft verworven. Hij mag in gevangenschap een vervalsing schilderen om zijn beweringen kracht bij te zetten. In de publieke opinie verandert hij nu in een kwajongen die nazi's én zelfingenomen kunstexperts bij de neus heeft genomen. Van Meegeren wordt tot één jaar cel veroordeeld en overlijdt in 1947 in de gevangenis. De reputatie van Abraham Bredius, de man die De Emmaüsgangers als meesterwerk had bejubeld, is onherstelbaar beschadigd. Eerzucht, wraak, bedrog... het is een verhaal dat voor verfilming gemaakt lijkt te zijn. Het wekt dan ook geen verbazing dat Van Meegeren al onderwerp was van een handvol films, toneelstukken en tv-programma's. Daarin treffen we steeds dezelfde stereotyperingen: enerzijds de gekwetste kunstenaar die zich wreekt op zijn critici, anderzijds de Tijl Uilenspiegel-achtige schelm. In werkelijkheid draaide het bij Van Meegeren veeleer om winstbejag en opportunisme. Van den Berg lijkt zich daarvan bewust als hij schrijft: 'Het verhaal van de heroďsche wraakactie was flink aangedikt door Han van Meegeren zelf.' Het is daarom een beetje teleurstellend dat zijn hoofdpersoon zich toch ook weer naar het bestaande beeld plooit. De door Jeroen Spitzenberger vertolkte Van Meegeren wil wraak op a) zijn criticasters, b) de gevestigde kunstorde en c) de echtgenoot van een door hem begeerde vrouw. In de film komen deze drie lijntjes netjes samen in de persoon van Abraham Bredius. Deze heeft Van Meegerens kunst publiekelijk beschimpt, valt als een blok voor zijn vervalsingen en is getrouwd met een vrouw die een relatie met Van Meegeren begint. De echte Bredius was een ongetrouwde homoseksueel (die dezelfde Haagse jongensbordelen als Prins Hendrik frequenteerde) die zich niet over eigentijdse kunstenaars uitsprak. Dat staat dus wel héél ver af van de historische werkelijkheid. De vraag dringt zich op waarom Van den Berg dit personage geen fictieve naam heeft gegeven. Sommige tegenstrijdigheden zijn onnodig. De makers vermelden trouwhartig dat De Emmaüsgangers over een doek van Abraham Hondius heen geschilderd werd. Maar dat schilderij blijkt in de film dan weer een Italiaans Caravaggistisch werk. Was het niet beter geweest de naam Hondius dan helemaal niet te noemen? In het beste boek over dit onderwerp, The Man Who Made Vermeers van Jonathan Lopez, blijft weinig over van het populaire beeld van Van Meegeren als op wraak beluste schelm. Hij komt veeleer naar voren als een opportunistische boef. Lopez verklaart het succes van Van Meegeren als vervalser deels door te wijzen op de gewiekstheid waarmee hij inspeelde op de toenmalige smaak. Hij schilderde wat zijn clientčle wílde zien. Een flinter daarvan is in de film terechtgekomen in een scčne waarin Hermann Göring zich geestdriftig uitlaat over de "Teutoonse" kwaliteiten die hij in een (valse) Vermeer meent te herkennen. De rechten van het boek van Lopez zijn door een Engelse filmproducent gekocht. Misschien levert dat voor de verandering eens een film op waarin Van Meegeren niet als een gekwetst ego maar als doelbewust manipulator wordt neergezet."

Uit een interview met Rudolf van den Berg op Bios.nl op 31 oktober 2016: "De film is er niet op uit om uiteen te zetten wat er nu werkelijk is gebeurd. Kijk, om een paar dingen kun je niet heen. Anders moet je ook de naam van Meegeren niet gebruiken en wegblijven van de anekdote. Maar je kan dingen weglaten of benadrukken om datgene naar boven te halen wat voor mij het wezen van het personage en het verhaal is. Een boek moet je ook niet bladzij voor bladzij verfilmen, dat wordt dodelijk saai. Het gaat erom welke verborgen waarheid ik naar boven probeer te halen. Je vraagt nu over die oorlog: ik probeer niet te bewijzen dat hij een nazi was. Ik probeer ook niet te laten zien dat hij schone handen had. Ik laat alleen zien dat hij in de weer was met die Duitsers, dat hij er goed geld aan heeft verdiend en dat hij ook nog eens die brief aan Hitler heeft geschreven. Dat laatste zou ik niet durven om te bedenken. Van Meegeren moest terecht zijn wegens collaboratie. Toen bleek dat hij helemaal geen schilderij van Vermeer aan Göring had verkocht. Maar wat wel aantoonbaar is, is dat hij sympathie had voor die nazi's. Ik zeg niet dat hij een nazi was, of fascistische of antisemitische ideeën had. Maar hij ging wel met de Duitsers om, hij exposeerde in Duitsland. Hij was lid van de Kultuurkamer. Dat had ik ook allemaal in de film kunnen stoppen maar dat vond ik niet nodig. Je moet wel voelen dat het verder ging dan opportunisme. Hoe ver, dat doet er verder niet zoveel toe."

Opgenomen in Frankrijk, Kroatië, Luxemburg en Nederland. In Nederland werd onder andere gefilmd in december 2015 op de Keizersgracht.

Regie-assistent: Chris Mitchell, maker van DE POEL in 2014. Voertaal op de set was Engels.

Pers

Sabeth Snijders in 'NRC Handelsblad' van woensdag 2 oktober 2016: "Verschillende episodes uit zijn leven worden slim door elkaar geweven en Spitzenberger overtuigt. Ook de pogingen Vermeers lichtinval na te bootsen zijn leuk. Tot alles begint te verdrinken in de pathetiek, vooral door Van Meegerens liefde voor de vrouw van criticus Bredius (...) veel melodrama en slow motion is zelfs bij een extatisch kunstenaar te veel van het goede."

Floortje Smit in 'de Volkskrant' van 3 november 2016: "(...) Dit verhaal vonden Eilander en Van den Berg 'te mager' voor een film. Ze ontdekten dat Van Meegeren zijn levensverhaal nogal aandikte, dat feit en fictie bij hem door elkaar liepen. In de film besloten ze hetzelfde te doen, dus is onder meer dat gedoe rondom de liefde erbij gekomen. Geen probleem natuurlijk, alles voor het verhaal. Maar Van den Berg (Tirza, Süskind) zet in zijn regie het spel tussen echt en onecht nog eens aan: de film hopt heen en weer door de tijd, de muziek is soms bombastisch, het ene moment zijn de kaders vervreemdend (als Van Meegeren dronken is, is de kadrering scheef) het andere is het alsof je kijkt naar doeken van oude meesters. Het benadrukt allemaal het theatrale en het mogelijke bedrog achter alles wat Van Meegeren beweert. Net als de soms archaďsche, onecht klinkende dialogen en de houterige Lize Feryn, die geen vrouw speelt, maar een symbool. Maar wat maakt het de film onnodig verwarrend, zeker voor de kijker die de historie van Van Meegeren niet kent. Het gaat ten koste van het verhaal, in plaats van dat het iets toevoegt. Jeroen Spitzenberger ondertussen, die Van Meegeren speelt, mengt verf als een waanzinnige en danst bijna door de film. Hij maakt van zijn Van Meegeren een megalomane man; een die diep aan zichzelf kan twijfelen, maar die zichzelf soms ook overschreeuwt. Met een man die zo'n man speelt, heb je verdere toeters en bellen eigenlijk niet nodig."

Ronald Rovers in 'Trouw' van donderdag 3 november 2016: "(...) Een vaardig gefilmde vertelconstructie, al slaat de late onthulling dat het niet om de verkoop van een Vermeer ging maar om een vervalsing, daardoor onvermijdelijk dood. Maar het was toch al geen whodunnit. (...) Tegenover de vrijheden die de film zich met de feiten permitteert - de hele plot draait om de rivaliteit tussen Van Meegeren en Bredius vanwege een jonge vrouw, waar Bredius in werkelijkheid homoseksueel was - staat de benauwende weinig boeiende vorm van het historische drama met zijn plaksnorren en nadrukkelijk aanwezige decors, waaruit Van Meegeren bovendien veel naďever tevoorschijn komt dan hij in werkelijkheid was. Hier is het cherchez la femme. In het echt was het follow the money. Maar het grootste probleem is dat het je nauwelijks iets kan schelen."

Bioszalen

51 bij première

Kleur

Kleur

Art director

Ben Zuydwyk
Afbeeldingen
Trailer