Beyond sleep (2016)

Regie

Boudewijn Koole

Scenario

Boudewijn Koole

Release

11 februari 2016

Producent

Aage Aaberge, Hans de Wolf, Hanneke Niens, Eva Visser

Studio

KeyFilm, Nordisk

Links

FT recensie | IMDB

Duur

108 minuten
Filminformatie

Verhaal

Beyond Sleep gaat over de overlevingstocht van de jonge geoloog Alfred Issendorf die in het moerassige noorden van Noorwegen op zoek gaat naar meteorieten. De ambitieuze Alfred hoopt dat zijn naam door deze reis aan een belangrijk wetenschappelijk bewijs zal worden verbonden. Op deze manier probeert hij het werk van zijn vader voort te zetten, die tijdens zijn eigen onderzoeksproject om het leven is gekomen. Alfred zoekt, struikelt en moet afzien op de wrede toendra van Noord-Europa. Verlossing vindt hij pas op de grens van waanzin.

Cast

Reinout Scholten van Aschat (Alfred), Thorbjørn Harr (Qvigstad), Pål Sverre Hagen (Arne), Anders Baasmo Christiansen (Mikkelsen)

Ontstaan

De film is gebaseerd op de bestseller Nooit meer slapen van W.F. Hermans. De roman uit 1966 is een van de meest gelezen naoorlogse boeken en wordt gezien als een van de belangrijkste werken van W.F. Hermans.

Willem Frederik Hermans (1921-1995) studeerde fysische geografie in Amsterdam, promoveerde in 1955, was tot 1973 lector aan de Groningse universiteit, vestigde zich als schrijver in Parijs om de laatste jaren van zijn leven door te brengen in Brussel. Hermans schreef een enorm en veelzijdig oeuvre en hij geldt als een van de grootste Nederlandstalige schrijvers.

Opgenomen in het noorden van Noorwegen. Niet op de exacte locatie van het boek, maar rondom het westelijker gelegen Bardufoss.

De film werd bijna cronologisch opgenomen.

De Noorse steracteurs Pål Sverre Hagen, Anders Baasmo Christiansen en Thorbjørn Harr spelen in de film.

Beyond Sleep is de openingsfilm van IFFR op 27 januari 2016.

Kijkwijzer: 12 jaar (geweld).

Pers

Joost Broeren in 'de Filmkrant' van februari 2016: "(...) Met grootse beelden maakt Koole de nietigheid van de mens in één oogopslag duidelijk. De magistrale beelden doen denken aan The Loneliest Planet (2011) van Julia Loktev. In haar film was het een relatie die op het spel kwam te staan door het besef dat de mens nietig en onbetekenend is. In Beyond Sleep is het conflict zich in de geest van één persoon af: de jonge geoloog Alfred, ingetogen gespeeld door Reinout Scholten van Aschat. In het hoge noorden hoopt hij wetenschappelijk bewijs te vinden, maar eigenlijk wil hij vooral zichzelf bewijzen. Met drie Noorse collega's trekt hij erop uit. Hoewel, zijn ze wel met zijn vieren? Koole presenteert zijn personages subtiel als twee sets dubbelgangers. Enerzijds: Alfred en zijn jonge Noorse collega Arne (Pål Sverre Hagen), twee jongens, elk op hun eigen manier behept met een vadercomplex. Anderzijds: Qvigstadt (Thorbjørn Harr) en Mikkelsen (Anders Baasmo Christiansen), bonkige Vikings met blonde baarden die met zelfverzekerde tred het ruwe terrein doorkruisen. Koole legt steeds subtiel de nadruk op die tweedeling, te beginnen met de fysieke gelijkenis van de gekozen acteurs, en nauwkeurig doorgevoerd in hoe zij zich door de weidse ruimte bewegen. De inwisselbaarheid van zijn reisgenoten voegt onzekerheid toe in de toch al fragiele ervaring van Alfred. Want in het hoge noorden is het altijd licht en alsof dat niet genoeg is om hem wakker te houden, zijn er die eeuwige muggen. Maar nooit meer slapen betekent ook: nooit meer echt wakker, nooit meer zeker weten dat je niet droomt. Koole gebruikt alle middelen — het afwisselend grootse en dan weer intieme camerawerk en het bijna tastbare geluidsontwerp voorop — om de kijker te laten wegzakken in het drijfzand van Alfreds brein. De fysieke moerassen zijn één ding; uit het geestelijk moeras waar Alfred dwaalt is het veel moeilijker een uitweg vinden."

Berend Jan Bockting in 'de Volkskrant' van donderdag 11 februari 2016: "Een hachelijke onderneming: de klassieker Nooit meer slapen in beeld proberen te vangen. Regisseur Boudewijn Koole speelt het klaar. Een meeslepend portret van een verwarde ziel, sterk gespeeld door Reinout Scholten van Aschat. (...) Dat betekent overigens niet dat de film zich eenvoudig laat veroveren. Koole begint met een dwingende flashforward, waarin Alfreds geestelijke aftakeling keurig wordt aangekondigd, en geeft je gedurende de eerste scènes soms het gevoel te kijken naar personages die al wandelend uit Hermans citeren. Alfred en drie Noorse collega-onderzoekers vissen hun diner bij elkaar en vertellen over de geheimen die het water voor de visser herbergt. Over Gods schepping als sadistische samenzwering gaat het ook. Alsof beeld en dialoog elkaar hardop zoeken. De sequentie waarin Alfred zichzelf droomt als miniatuur op de navelstreek van een reusachtige naakte vrouw, en wakker schrikt wanneer ze hem doodslaat als een mug, valt dan weer visueel uit de toon. Pedro Almodóvar filmde in Hable con ella (2002) bovendien vrijwel hetzelfde - daar kruipt het kleine mannetje uiteindelijk een reuzenvagina in. Dan, als de zoemende muggen meer en meer de geluidsband kapen en ook wij de onderling keuvelende Noren niet kunnen verstaan omdat ze verstandig niet worden ondertiteld, begint Beyond Sleep te stromen. Terwijl Alfred vaker tegen zichzelf praat, lijkt de camera dichter naar hem toe te kruipen. Zijn dissociatie krijgt vorm door scherp gemonteerde flitsen. Een verbeten blik, groeiend wantrouwen, de levendige wens de stugste Noor iets aan te doen; de wijze waarop Alfreds gedachtenflarden over het scherm buitelen wordt organischer en vanzelfsprekender. Geluid van borrelend water en getik van secondewijzers vult zijn hoofd. Hij werpt kleine steentjes en hoort doffe dreunen. Alles vervormt en niets is nog zeker, hier dicht onder het wolkendek. Kooles intenties, die in een interview met De Filmkrant zei te willen 'jammen' met het bronmateriaal, worden zichtbaarder naarmate Alfreds aftakeling vordert. Fraai zijn de wandelscènes met dat hoofd in close-up, dat van zo dichtbij gefilmd als het ware op en neer danst. De aanwezigheid van specialist Matías Mesa, steadycam-operator van Gus Van Sants hypnotiserende trilogie over de dood (woestijnverdwaalfilm Gerry, schoolschietdrama Elephant en rocksterrelaas Last Days), laat zich hier onmiddellijk gelden. Soms wil Koole iets te snel, dan krijgt een totaalshot van de desolate toendra bijvoorbeeld net te weinig tijd om door te dringen, maar vaker vindt hij de toon en het ritme die van Alfreds binnenwereld een beleving maken. Niet in de laatste plaats door Reinout Scholten van Aschat (26), die nog veel meer dan met zijn bekroonde optreden als Holleeder-lookalike Rem in De Heineken Ontvoering bewijst een film te kunnen dragen. Scholten van Aschat benut zijn ruimte voor improvisatie met volle overtuiging - veel van Alfreds in zichzelf gekeerde geratel komt direct voort uit het vermogen van de acteur zich te verliezen in het brein van zijn personage. En dan moet de sterk verbeelde epiloog nog komen."

Jan Pieter Ekker in 'Het Parool' van woensdag 10 februari 2016: "(...) Beyond Sleep begint met indringende close-ups van het bebaarde, ontaarde hoofd van Alfred (zeer goed gespeeld door Reinout Scholten van Aschat) en een aantal hints van wat komen gaat: meteorieten die op de aarde af koersen; Alfred die zich over een roerloos lichaam buigt. Op de geluidsband klinkt het nerveuze gezoem van muggen. Vervolgens doet Alfred zijn theorie uit de doeken aan Arne (Pål Sverre Hagen), en wordt duidelijk hoe slecht hij is voorbereid op zijn missie: luchtfoto's van het gebied heeft hij niet, alleen een oud kompas dat zijn moeder hem cadeau heeft gedaan. Een vrolijk verbeelde nachtmerrie - een piepkleine Alfred staat in te hakken op de kraterronde navel van een naakte, slapende vrouw - kan ook worden gezien als teken van het naderende onheil. In het vervolg zien we Alfred eindeloos over de toendra's dwalen, zijn passen tellend, pratend met de minzaam-­superieure Arne, die net als hij behept is met een fiks vadercomplex. Overdag merkt Alfred dat hij zijn collega's nauwelijks kan bijhouden door gebrek aan training. 's Nachts ligt hij wakker in zijn tentje, omdat de muggen om zijn hoofd blijven zoemen. Dat is het zo'n beetje, althans, als je geen oog hebt voor de vele details en je je niet laat betoveren door de fraaie fotografie van Melle van Essen. Als je je door het hypnotiserende sound design van Mark Glynne en de fijne muziek van Alex Simu niet laat meevoeren in het drijfzand van Alfreds brein. Koole vraagt veel van zijn kijkers; waar je honderd minuten naar hebt zitten kijken, wordt nog het beste verwoord als de aftiteling al een tijdje door het beeld rolt (Hermans' zoon Ruprecht, die een stevige inbreng had in de productie, wordt speciaal bedankt). De Noorse joikzangeres Mari Boine schakelt dan van Sami over naar het Engels; de titelsong blijkt te gaan over iemand die op zoek is naar iets wat hij lang geleden al had gevonden."

Dana Linssen op NRC.nl op 10 februari 2016: "Waar ze ook gaan, hij sjokt er een beetje achteraan. Slof, slof, slof. Stappen tellen. Achtendertig, negenendertig, veertig. Door het gras. Zomp, zomp, zomp. In zijn hoofd niet bezig met het vergezicht, het uitzicht, of het inzicht dat hij als jonge wetenschapper op expeditie in het arctische Finnmark hoopt te vinden. Niet met het grootse, maar met het afmeten van het kleine: „Een stap is zestig centimeter. Dat is 1,2 kilometer per uur.” Voor hem lopen drie Noorse collega’s. Mannen van weinig woorden, getrainder dan hij. Als ze praten, gaat het over grote dingen. Of God bestaat, of de schepping een sadistische samenzwering is. Hij loopt, en telt zijn stappen.Dat is de Alfred uit Beyond Sleep, waarvoor regisseur Boudewijn Koole (Kauwboy) zich door de grote naoorlogse existentialistische roman Nooit meer slapen liet inspireren. Koole deed een aantal radicale dingen met de roman. Hij schrapte en vereenvoudigde zo goed als alle voorgeschiedenis en motivatie. Weg is al Alfreds ambitie: hij is bij aankomst al een slaapwandelaar. Via een flashforward beginnen we in het midden, waar hij rauwe vis eet om te overleven. Toch is Beyond Sleep geen film over overleven, maar over een jongeman die een fundamenteel gevoel van miskenning de baas moet worden. De coming of age van een naïeve geoloog die zonder echte overtuiging het controversiële onderzoek van zijn omgekomen vader wil voltooien om postuum diens goedkeuring te ontvangen. Het is bijna freudiaans dat Alfred niet weet hoe hij het oude kompas van zijn vader moet gebruiken. De nacht nadat hij het door zijn moeder liefdevol ingepakte pakketje in zijn bagage heeft ontdekt, droomt hij dat hij met zijn pikhouweeltje de schaamheuvel van een vrouw te lijf gaat, alwaar hij als een mug vermorzeld wordt. En die muggen. Ze zoemen overal. Natuurlijk ontbreekt Hermans’ belangrijke inzicht niet: dat we op aarde zijn om de muggen te voeren. Maar Koole is te veel romanticus om zijn hoofdpersoon met haat en paranoia op te schepen en zo zijn publiek ontgoocheld naar huis te sturen. Je kan Beyond Sleep ook als film over escapisme bekijken, over Wanderlust, het verlangen om jezelf te ontdekken in het verre en het vreemde. Dat suggereert het voortdurende samenspel tussen totaalshots die de nietigheid van de mens in het landschap voelbaar maken en de even imposante extreme close-ups die elk gezicht tot landschap transformeren. Ook zonder Hermans had Koole dit verhaal wellicht kunnen vertellen. Want het is zíjn verhaal geworden, waarvoor hij geen vaderlijke goedkeuring nodig heeft."

Casting

Jannecke Bervel, Marc van Bree

Filmuziek

Alex Simu

Camera

Melle van Essen

Montage

Gys Zevenbergen

ProdDesign

Merete Bostrøm

Geluid

Ad Stoop

Bioszalen

30 bij première

Kleur

Kleur
Afbeeldingen
Trailer